تاریخ شفاهی واحد فرستنده‌های تلویزیونی و رادیویی سازمان صداوسیمای مرکز اصفهان از ابتدا تا کنون

مقدمه

تاریخچۀ تأسیس  فرستنده‌های رادیو در ایران با تلگراف بی‌سیم ارتباط دارد. در سال ۱۳۰۳، وزارت جنگ وقت، به منظور برپایی مقدمات راه‌اندازی تلگراف بی‌سیم، یک دستگاه کامل فرستندۀ بی‌سیم موج‌بلند به قدرت ۲۰ کیلو وات برای تهران و چند دستگاه موج‌بلند 4کیلوواتی برای شهرهای کرمانشاه، تبریز، کرمان، مشهد و خرمشهر سفارش داد. در نهایت، در ششم اردیبهشت ۱۳۰۵و در ساعت سه بعدازظهر، نخستین فرستندۀ بی‌سیم ایران به دست پهلوی اول با پخش تلگرافی برای دعوت عمومی به منظور همکاری با کشورهای مختلف جهان گشایش یافت. (کاوه، ۱۳۷۹، ص. 15)

هیئت وزیران در روز دوم مهر ۱۳۱۳ استفاده از رادیو را تصویب کرد و مقرراتی وضع شد که بر اساس آن، برای نصب آنتن و استفاده از رادیو، اجازۀ وزارت پست و تلگراف و تلفن لازم بود. به این ترتیب، در ادامه، مقدمات ایجاد رادیو در سال ۱۳۱۶ فراهم و به دنبال این اقدام، تأسیس رادیو در تهران در مادۀ یازدهم اساسنامۀ سازمان پرورش افکار پیشبینی شد. به دنبال تصویب این اساسنامه در روز ۱۲ دی‌ماه ۱۳۱۷، تأسیس نخستین رادیوی ایران بیش از پیش قوت گرفت. (حجازی، ۱۳۷۶، ص. 13) در ۴ اردیبهشت ۱۳۱۹، رادیوی ایران رسماً توسط محمدرضا پهلوی، ولیعهد وقت ایران، افتتاح شد. در آن زمان، رادیو روزی ۵ ساعت برنامه داشت و برنامه‌هایی مانند اخبار داخلی و خارجی، موسیقی سنتی ایرانی، بحث‌های مذهبی، ورزشی، اقتصادی و سیاسی پخش می‌کرد. (سازگار، ۱۳۵۶، ص. 9)

فکر اولیۀ راه‌اندازی تلویزیون در ایران نخستین ‌بار در سال 1335 مطرح شد که متولیان وقت آن را تأیید نکردند. تولید تصویر کار چندان ساده‌‏ای نبود و به سرمایه‌ای هنگفت نیاز داشت؛ به همین دلیل، یکی از سرمایه‏‌داران بخش خصوصی به نام «حبیب‌الله ثابت پاسال» که از اعتماد دربار برخوردار بود، تأسیس یک فرستندۀ تلویزیونی را به دولت وقت پیشنهاد داد و دولت هم پیشنهاد او را پذیرفت. در سال ۱۳۳۵، هیئت دولت، با نصب اولین فرستندۀ تلویزیونی با پیشنهاد شرکت ثابت پاسال موافقت کرد. (الموتی، ۱۳۷۲، ج. ۱۵، ص. ۱۰۹) از این رو، برخلاف رویۀ کاملاً دولتی رادیو، تولد تلویزیون در ایران توسط بخش خصوصی تحقق یافت. ثابت پاسال با این موافقت، نخستین کانال پخش برنامه‌های تلویزیونی را ابتدا در آبادان و سپس در تهران به راه انداخت. (دلدم، ۱۳۸۰، ص. ۱۳۷۴)

پس از تصویب مجلس شورای ملی، نخستین فرستندۀ تلویزیونی ایران در روز جمعه 11 مهرماه 1337 با نام «تلویزیون ایران» توسط بخش خصوصی راه‌اندازی شد و در سال 1340، فرستندۀ آبادان و یک فرستندۀ تقویتی در اهواز تأسیس کرد.

رونق کار «تلویزیون ایران» تصمیم حکومت را در تأسیس یک  شبکۀ تلویزیونی سراسری قطعی کرد؛ بنابراین، سازمان برنامه و بودجه در سال 1343 یک گروه فرانسوی را مأمور بررسی و طراحی یک مرکز تلویزیونی کرد. در نهایت، پس از تصویب طرح ایجاد «تلویزیون ملی ایران»، یک ایستگاه در تهران تأسیس شد و برنامه‌های آزمایشی را از سال 1345 آغاز کرد. (سازگار، ۱۳۵۶، ص. 32) در آن زمان، تجهیزات سخت‌افزاری تلویزیون در اختیار وزارت پست، تلگراف و تلفن بود و محتوای آن توسط ادارۀ تبلیغات و انتشارات تولید می‌شد. افتتاح رسمی تلویزیون در ۲۹ اسفند 1345 با حضور محمدرضا پهلوی و فرح پهلوی انجام شد. (سازگار، ۱۳۵۶، ص. 32) عمر تلویزیون خصوصی در ایران بسیار کوتاه بود و فقط دورۀ ۱۱ساله (۱۳۳۷ تا ۱۳۴۸) را تجربه کرد. در سال ۱۳۴۸، دولت تلویزیون ایران متعلق به ثابت پاسال را خریداری کرد و «پس از پیوستن این تلویزیون به سازمان تلویزیون ملی ایران، پخش دو برنامۀ تلویزیونی از دو کانال مختلف ادامه یافت، منتها برنامه‌های جاری تلویزیون ملی، برنامۀ اول نام گرفت و برنامه‌هایی که از فرستندۀ تلویزیون ایران سابق پخش می‌شد، برنامۀ دوم.» (سازگار، ۱۳۵۶، ص. ۳۷)

از سال ۱۳۵۰، تمامی تأسیسات در اختیار سازمان رادیو و تلویزیون ملی قرار گرفت. شاه شخصاً رضا قطبی را به ریاست سازمان منصوب کرد و زمان پخش برنامه‌ها به‌سرعت زیاد شد. «تلویزیون ملی ایران» در سال‌های پس از انقلاب اسلامی با تغییر نام به «سیمای جمهوری اسلامی ایران» در قالب دو شبکه برنامه‌های خود را پی‏ گرفت. در دهۀ 70، با تأسیس شبکۀ سه سیما در تاریخ 14 آذر سال 1372 و با توجه ویژه به مخاطب جوان و موضوع ورزش، عرصه‌‏هایی جدید در جذب مخاطب تلویزیون گشوده شدند. در نیمۀ دوم سال 1374، برای پاسخ‌گویی به نیازهای شهری و سیاسی استان تهران و انعکاس مسائل و موضوع‌های مربوط به آن، شبکۀ تهران تأسیس شد و در مدت کوتاهی بعد از آن، شبکۀ چهار در ابتدای سال 1375، با شعار توجه به برنامه‌‏های علمی، فرهنگی و هنری فاخر ایران و جهان، راه‌اندازی شد.

بعد از آن هم، تأسیس شبکه‌های‌ جام‌جم، قرآن و معارف و آموزش در دستور کار قرار گرفت و در دهۀ 90، شبکه‌های دیجیتال مانند مستند، نمایش، ورزش، پویا، سلامت و غیره در راستای اجرای سیاست جدید معاونت سیما برای تأمین سلایق مختلف مخاطبان ایجاد شدند.

بعد از تأسیس شبکۀ تهران، شبکه‌های استانی و محلی مانند مر کز اصفهان مورد توجه قرار گرفتند. شهر اصفهان از ۲۴ اسفند ۱۳۴۷ به کمک دستگاه‌های تقویتی از برنامه‌های شبکۀ سراسری استفاده می‌کرد. در چهارم آبان ۱۳۵۰، خود صاحب یک مرکز تلویزیونی شد. فرستندۀ اصفهان با تهران ارتباطی دوطرفه داشت و علاوه بر گرفتن برنامه‌های تهران، می‌توانست برنامه‌های مستقیم یا ضبط‌شدۀ خود را به تهران بفرستد. (سازگار، ۱۳۵۶، ص. ۳۹)

این پژوهش از نوع پژوهش‌های میدانی با تکیه ‌بر کاربست تکنیک و روش تاریخ شفاهی است. مستندات اصلی پژوهش بر اساس مصاحبه‌های تاریخ شفاهی با افراد شاغل و بازنشسته در واحد فرستنده‌های تلویزیونی و رادیویی مر کز اصفهان در سمت‌هایی مختلف از مهندس فنی، تکنیسین، دکلبند، مسئول ایستگاه، معاون، مدیر و غیره است. برای رسیدن به اهداف پژوهش، با توجه ماهیت موضوع، از نتایج پژوهش‌های کتابخانه‌ای نیز استفاده شده است.

فرستنده‌های رادیویی در اصفهان

سال 1328 با جنجال‌های فراوان آغاز شد. از یک‌ سو، بحث بر سر تشکیل مجلس مؤسسان بود و از سوی دیگر، محاکمۀ سران و اعضای حزب توده در پیش بود. (مختاری، 1388، ص. 70) پخش اعلامیۀ قوام از رادیو غوغایی به راه انداخت. شهرهای آبادان، اصفهان، اهواز، تبریز، شیراز، رشت، مشهد، کرمانشاه و همدان به‌ صورت سراسری علیه دولت تعطیل شدند. (مختاری، 1388، ص. 82) در چنین شرایطی، رادیوی اصفهان راه‌اندازی شد.

اینجا اصفهان است! این جمله در ساعت ۴ بعدازظهر روز بیستم دی‌ماه سال ۱۳۲۸ خورشیدی بر زبان گویندۀ رادیوی اصفهان جاری شد و در فضای اصفهان آن روزگار طنین‌انداز گشت و تقریباً از همۀ معدود دستگاه‌های رادیو که در این شهر وجود داشتند، به گوش رسید. در حقیقت، بسیاری از مردم این صدا را از رادیوی همسایه‌ها یا رادیوی قهوه‌خانه‌ها و مغازه‌های شهر خود شنیدند و به این ترتیب، از آن روز به بعد، نصف جهان نیز به‌ صورت مستقل دارای یک فرستندۀ اختصاصی یا به‌ عبارت ‌دیگر، رادیویی مستقل شد. برنامۀ این رادیو در آغاز توسط فرستندۀ ۷۵ کیلوواتی لشکر اصفهان (اکنون مرکز توپخانه) که برای امور مخابراتی استفاده می‌شد، در هر چهارشنبه‌شب، از ساعت ۲۰ تا ۲۱ به مدت یک ساعت پخش می‌شد. بعداً، فرستنده به 400 وات ارتقا پیدا کرد. (کاوه، 1387، ص. 78) مجری و تهیه‌کنندۀ برنامۀ یادشده که از استودیویی کوچک به ابعاد 4*3 در محل کنونی موزۀ علوم طبیعی (باشگاه افسران آن روز)  واقع در خیابان استانداری پخش می‌شد، سرهنگ زاهدی، فرماندۀ امور تبلیغاتی لشکر اصفهان بود و این برنامه با این عنوان آغاز می‌شد: آشنا داند صدای آشنا!

در سال ۱۳۳۷، با نصب یک فرستندۀ 1کیلوواتی موج متوسط در خیابان بی‌سیم فعلی، پخش برنامه‌های رادیواصفهان با ۴ ساعت برنامه شروع شد که بعداً به ۶ ساعت در روز افزایش یافت و چهار سال بعد، یعنی ۱۳۴۱، ساختمان جدید ادارۀ انتشارات و رادیو در خیابان آذر به ‌عنوان بخش تولید رادیو مورد بهره‌برداری قرار گرفت. در این ساختمان، یک استودیو برای پخش و دو استودیو برای ضبط برنامه‌ها آماده شدند که به جدیدترین دستگاه‌های فنی و ضبط امپکس مجهز بودند. هم‌زمان با گشایش استودیوهای جدید، فرستندۀ ۱۰کیلوواتی موج متوسط رادیواصفهان در محل بی‌سیم خیابان بزرگمهر نیز آغاز به کار کرد و ساعات پخش برنامه‌ها، روزانه به ۱۶ ساعت افزایش یافت و فرستندۀ 1کیلوواتی قدیم به ‌عنوان رزرو در نظر گرفته شد. در سال ۱۳۵۰، رادیو و تلویزیون در هم ادغام شدند و سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران به وجود آمد و ساختمان پخش رادیو و تلویزیون در محل بوستان سعدی و پل فلزی مورد بهره‌برداری قرار گرفت؛ اما تولید در همان محل سابق، یعنی در طبقۀ فوقانی ساختمان ادارۀ انتشارات و رادیو، واقع در خیابان آذر باقی ماند. (پیکری، 1368، صص. 35-36)

اجرای برنامۀ زنده

در این رهگذر، کم‌کم تغییری در پخش برنامه‌ها به وجود آمد؛ به این ترتیب که بخشی از برنامه‌ها که قبلاً به‌ صورت ضبط‌شده پخش می‌شد به ‌صورت زنده اجرا شد؛ به طوری که برنامۀ زندۀ صبحگاهی (از ساعت 6 تا 9 بامداد) و برنامۀ جُنگ زاینده‌رود از ساعت ۱۹ تا ۲۰ و نیز برنامۀ راه شب از ساعت ۲۴ تا ۶ بامداد به کنداکتور برنامه‌های رادیواصفهان افزوده شد و پخش برنامه‌های رادیواصفهان ۲۴ساعته شد. (پیکری، 1368، ص. 36)

رادیواصفهان در آن زمان برنامه‌های خود را از طریق دو فرستندۀ یادشدۀ 1 و 10 کیلوواتی موج متوسط ردیف 272 متر برابر 1000 کیلوهرتز پخش می‌کرد. در تاریخ ۶ بهمن ۱۳۵۴، دو فرستندۀ اف.ام. هر یک به قدرت یک کیلووات در اصفهان آغاز به کار کردند که یکی روی ردیف 18/100 مگاهرتز صدای اصلی فیلم‌های تلویزیونی را پخش می‌کرد و دیگری به عنوان برنامۀ دوم یا شبکۀ دوم روی ردیف 056/90 مگاهرتز توسط رادیو استفاده می‌شد. (ابراهیمیان، 1404)

در سال 1350، ساختمان پخش رادیو به بلوار سعدی (پارک کورش سابق) منتقل شد، ولی تولید رادیو در همان محل سابق خیابان آذر باقی ماند. بر اساس مستندات، زمین یادشده در زمان ریاست آقای کیا (مدیر رادیواصفهان در آن زمان) از شهردار وقت اصفهان آقای بهمن رضانیا به رادیو و تلویزیون واگذار شد که هم‌اکنون در تصرف صداوسیماست و وظیفۀ پخش، رادیو و تلویزیون به عهدۀ آن مکان است. (فتاحی، 1403)

در سال 1354، زمین ایستگاه رادیویی حبیب‌آباد که در حدود 30کیلومتری اصفهان واقع ‌شده است، از طرف منابع طبیعی به رادیو و تلویزیون واگذار شد که به ساخت ایستگاه رادیویی موج متوسط در آن محل منجر شد. (فتاحی، 1403؛ مسجدجامعی و دیگران، 1379، صص. 443-444)

تحولات پس از پیروزی انقلاب

پس از پیروزی انقلاب و در سال ۱۳۶۰، فرستندۀ بهشتی‌نژاد واقع در حبیب‌آباد مورد استفاده و بهره‌برداری قرار گرفت. این فرستنده مجموعاً دارای دو فرستندۀ ۱۰۰کیلوواتی بود که یکی از آنها برنامه‌های شبکۀ اول و شبکۀ دوم را رله می‌کرد و دیگری به‌ عنوان رزرو استفاده می‌شد. همچنین، تأمین برق لازم از شبکۀ شهری و نیز دو ژنراتور برای شرایط اضطراری این فرستنده پیش‌بینی‌شده بودند. گفتنی است، در محل ایستگاه فرستندۀ حبیب‌آباد، چند واحد مسکونی نیز ساخته شدند و مورد استفادۀ کارکنان قرار گرفتند. خانه‌های سازمانی در ایستگاه حبیب‌آباد بوده‌اند که بسیاری از کارمندان شاغل در ایستگاه و حتی شاغل در خود مرکز آنجا ساکن بودند و به ویژه در زمان بمباران اصفهان توسط عراق بعثی، مکانی امن برای سکونت کارمندان بوده‌اند. متأسفانه، بر اثر نشست زمین و ترک‌های خطرناکی که ساختمان‌ها برداشته بودند، در سال ۱۳۸۰ همگی آنها تخریب شدند و در محل آن، ساختمان نیروی انتظامی ساخته شد. (اسدی، 1403)

مدیران ایستگاه رادیویی حبیب‌آباد به‌ترتیب عبارت‌اند از:

مهندس محمد مهسا

مهندس علی اکبر فقیهی

مهندس اکبر مهدوی

مهندس پیمان نوری

مهندس سلیمان صبوحی

در زمان ریاست آقای بهرام عبدالحسینی در 22 بهمن 1397، هم‌زمان با چهل‌سالگی انقلاب، رادیوی محلی کاشان افتتاح شد که به روی ماهوارۀ بدر و شبکۀ رادیودیجیتال قابل دریافت است. البته قبل از این تاریخ به صورت پاره وقت فعالیت می‌کرد. (باقری، 1403)

با بهره‌برداری از ساختمان مرکز اصفهان، گروه گسترش شبکه اقدام به نصب و بهره‌برداری از رله‌هایی متعدد کرد که این امر موجب شد صدا و تصویر به بسیاری از شهرهای استان و روستاهای آن برسد.

فرستنده‌های تلویزیونی در اصفهان

در شانزدهم مهر ۱۳۵۲، تلویزیون مرکز اصفهان آغازگر مرحله‌ای جدید در گسترش شبکۀ تلویزیونی کشور بود؛ به این ترتیب که تصاویر شبکۀ دوم تلویزیون با فرستندۀ 50 وات بر روی کانال 8 از طریق ماکروویو شرکت نفتِ دروازه‌شیراز به وسیلۀ ماکروویو پرتابل به کارخانۀ قند ارسال شدند که موجب شد برنامه‌های شبکۀ دوم از طریق آنتن کارخانۀ قند، شهر اصفهان و دیگر نقاط در دید آنتن را زیر پوشش خود قرار دهند.

وجود یکی از سایت‌های راداری نیروی هوایی ارتش در کوه مارشینان و احداث راه آسفالت مناسب موجب شد تا سازمان رادیو و تلویزیون در سال 1353 اقدام به ساختمان فرستنده‌ای در این کوه با تأسیسات کامل کند که این فرستنده در دوم آبان 1354 مورد بهره‌برداری قرار گرفت. در همان سال 1354، در توافقی که بین آقای قطبی (رئیس وقت سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران) و تیمسار حاتمی، فرماندۀ وقت کل هوانیروز کشور، منعقد شد، ایستگاه رادیو و تلویزیون مارشینان در حدود 100کیلومتری شرق اصفهان تأسیس شد و کار سیگنال‌رسانی رادیو اف.‌ام. و تلویزیونی را به عهده گرفت. (فتاحی، 1403)

فرستندۀ یادشده که برنامه‌های شبکۀ اول و شبکۀ دوم را رله می‌کرد، دارای 4 فرستنده به قدررت 2 کیلووات بود که دو فرستندۀ آن در اختیار شبکۀ اول و بر روی کانال 11 و دو فرستندۀ دیگر به منظور پخش برنامه‌های شبکۀ دوم بر روی کانال 5 پیش‌بینی شده بودند. فرستندۀ مارشینان همچنین دارای نیروگاهی با سه دستگاه ژنراتور بود. (سعیدی ولاشانی، 1404)

پس از اینکه فرستندۀ شبکۀ اول از مایکروویو مخابرات (بی‌سیم بزرگمهر) و فرستندۀ شبکه دوم از شرکت نفت واقع در دروازه‌شیراز و کارخانۀ قند به مارشینان انتقال یافتند، فرستنده‌های پیشین آزاد شدند. بعد از راه‌اندازی ایستگاه مارشینان، فرستنده‌های شبکۀ اول و شبکۀ دوم خیابان بی‌سیم و کارخانۀ قند خاموش شدند. (کرمی، 1404) بعد از مدتی، فرستندۀ کارخانۀ قند روشن شد و برنامه‌های به زبان انگلیسی را پخش می‌کرد که بیشتر برای مستشاران آمریکایی مستقر در اصفهان بودند که ظاهراً به آن شبکۀ بین‌الملل نیز می‌گفتند که با ظهور انقلاب تعطیل شد. (ابراهیمیان، 1404) در راستای تکمیل پوشش رادیو اف.‌ام. در سال 1357، دو فرستنده با قدرت نامی 5 کیلووات در ایستگاه مارشینان نصب و راه‌اندازی شدند که اوایل صدای شبکۀ اول و صدای رادیواصفهان را پخش می‌کرده‌اند و بعد از مدتی، با راه‌اندازی رادیوجوان و رادیوفرهنگ، صدای این دو رادیو را پخش می‌کردند. (حسینی، 1403)

اولین کارمندان واحد فرستنده آقایان عرب فخری، مولوی، کمالی، گئورک آقانیان، سید رسول شریفی، محمد کرمی، اصغر زارعان، اکبر فرید، بهرام نیک آبادی (که به آمریکا مهاجرت کردند)، سعیدی، رزمی، آررات طهماسیان، صباغ (انتقالی از آبادان) و بزرگمهر (انتقالی از کرمانشاه) بودند. (کمالی، 1404) مدیر واحد فرستنده قبل از انقلاب آقای مهندس احمدی علی آبادی و بعد از انقلاب آقای عرب فخری بود که به دلیل بهایی‌بودن همسرشان تصفیه شدند و بعد از ایشان آقای ابراهیمیان مدیر شد که با مدیرکل وقت، آقای رجایی، هماهنگ نبودند و استعفا دادند و آقای صباغ مدیر شدند. (پناهی، 1403)

تأسیسات مارشینان آقایان شهرام زمانی، نصیری‌نیا، مرحوم جعفری باغملکی و اسکندری و گاهی آقای میرزایی بودند. (طهماسیان، 1403 ) آقای رفیعی اولین رانندۀ شیفت مارشینان بود. شیفت‌کار ایستگاه در زمستان، هنگام برف سنگین با اسنوتراک نیروهوایی، آن هم روی باربند، سوار می‌شد و به ایستگاه می‌رفت. در سال ۱۳۵۸، اسنوتراک خریداری شد و از چشمه بالا می‌رفتند. (فرید، 1404) از خاطرات آقای غلامرضا پناهی که استخدام ۱۳۵۵ بودند، این است که آقای رجایی، مدیرکل وقت و مدیرکل وقت بنیاد شهید، در مسیر بازدید مارشینان از برخورد صاعقه نجات یافت و با وجود مه قصد برگشت کرد که در مسیر برف گیر کرد و با واکی تاکی اعلام کمک کرد که پس از هماهنگی با گریدر نیرو هوایی و اسنوتراک نجات یافت و بدون ماشین خودش که در برف مانده بود به اصفهان منتقل شد. (پناهی، 1403)

نامۀ آقای قطبی به تیمسار حاتمی، فرماندۀ وقت کل هوانیروز کشور، در رابطه با ایستگاه مارشینان

 کاربست تعمیرات ایستگاه‌ها

تا سال 1355، نحوۀ اداره و تعمیرات ایستگاهای سراسر کشور با تهران بود، ولی از آن زمان به بعد، کل کشور به 8 منطقه تقسیم شد که منطقۀ اصفهان بخش‌هایی از استان مرکزی، بخش‌هایی از استان لرستان، بخش‌هایی از استان فارس، کل استان یزد، کل استان چهارمحال و بختیاری و استان اصفهان را در بر می‌گرفته است. (حسینی، 1403)

تعمیرات و پیگیری امور ایستگاه‌های یزد تا سال 1363 و چهارمحال و بختیاری تا سال 1368 و فارس، مرکزی و لرستان تا سال 1368 با منطقۀ اصفهان بوده است و بعد از آن، از منطقۀ اصفهان جدا شدند. (کرمی، 1404)

با ظهور ماهواره و موقعی‌ که ماهوارۀ صداوسیما راه‌اندازی شد، برای تکمیل پوشش شبکۀ اول، طرحی به نام «پی 1000» در صداوسیما مطرح و قرار شد در 1000 نقطه از کشور ایستگاه‌های ماهواره‌ای ساخته شوند که ورودی این ایستگاه‌ها سیگنال ماهواره بود و مشکل قبلی رله‌ها که باید در نقاط مرتفع نصب می‌شدند را نداشت. (انصارنیا، 1404)

اولین ایستگاه ماهواره‌ای اصفهان

اولین ایستگاه ماهواره‌ای استان اصفهان در شهر برزک کاشان راه‌اندازی شد. همچنین، تا قبل از پیدایش شبکه‌های دیجیتال، تمامی جمعیت استان دست‌کم تحت پوشش 4 شبکۀ تلویزیونی و بیشتر شهرهای استان تحت پوشش 8 شبکۀ تلویزیونی و 6 شبکۀ رادیویی اف‌.ام. قرار داشتند. (حسینی، 1403) شبکۀ سوم در مردادماه 1373 برای اولین بار در ایستگاه کارخانۀ قند از یک فرستندۀ متوسط قدرت با ورودی سیگنال ماهواره راه‌اندازی شد. (انصارنیا، 1404)

ایستگاه کوه ‌پنجه در ۱۶ دی‌ماه سال ۱۳۷۳ راه‌اندازی شد. فرستنده‌های ۲ کیلووات تامسون وظیفۀ راه‌اندازی شبکه‌های یک و دو را بر روی کانال‌های ۷ و ۹ با دو ورودی ماکروویو و ماهواره به عهده داشتند و قسمتی از اصفهان، زرین‌شهر، فولادشهر، نجف‌آباد و تیران را پوشش دادند. اولین شیفت ایستگاه در تاریخ ۲۰ دی‌ماه ۱۳۷۳ توسط آقایان پناهی و کرمی برقرار شد. (مشفقی، 1404)

فرستنده‌های برنامۀ شبکۀ اول از ساعت ۵:۳۰ الی ۲۳:۴۵ دقیقه و برنامۀ شبکۀ دوم از ساعت ۷:۳۰ الی ۲۳:۴۵ روشن می‌شده است. (حیدری‌زاده، 1404) آقایان احسانی، شمس، رنجبر، زارعان، رضایی، کمالی، آقاجانیان و شیخان از اولین کارمندانی بودند که در این ایستگاه شیفت دادند. بعداً افرادی مانند آقایان شیخی، حیدری‌زاده، فصیحی، مشفقی، نصیری، امینی‌فر و رمضانی به افراد ایستگاه اضافه شدند. در تاریخ ۲۵ اسفندماه ۱۳۷۴، شبکۀ سوم بر روی کانال ۲۵ راه‌اندازی شد. در تاریخ ۱۴ آذرماه ۱۳۷۶، برنامه‌های چهارم و پنجم بر روی کانال‌های ۳۷ و ۳۱ به صورت آزمایشی راه‌اندازی شدند. (شیخی، 1404)

در سال 1375، برای برنامه‌های تلویزیونی شبکۀ استانی، فرستنده‌ای مستقل راه‌اندازی شد. تا قبل از آن، برای پخش برنامه‌های تلویزیونی استانی از زمان‌های خالی شبکۀ اول استفاده می‌شد. به ‌طور رسمی، در 29/5/1375، با حضور ریاست جمهوری وقت، آقای هاشمی رفسنجانی، شبکۀ استانی اصفهان به بهره‌برداری رسید. (حسینی، 1403)

در رابطه با اعلان خرابی شبکه‌های تلویزیونی در شهرستان‌ها، شمارۀ تلفنی در زمان ریاست آقای رجایی به فرمانداری‌ها اعلام ‌شده بود.

اعلان شمارۀ تلفن برای خرابی شبکه صداوسیما در سال ۱۳۶۱

رادیو و تلویزیون دیجیتال در اصفهان

با ظهور فناوری شبکه‌های دیجیتال و بهترشدن کیفیت تصاویر و برطرف‌شدن کمبود مشکلات فنی پهنای باند، صداوسیمای اصفهان نیز تصمیم به راه‌اندازی این شبکه‌ها گرفت.

هم‌زمان با تهران، در اوایل سال 1387، یک فرستندۀ متوسط قدرت دیجیتال در مرکز خواجو نصب شد و به مدت 8 ماه به ‌صورت آزمایشی پخش شبکه‌های دیجیتال را به عهده داشت تا اینکه فرستنده‌های ایستگاه‌های مارشینان و کوه ‌پنجه به بهره‌برداری رسیدند و روند دیجیتال‌سازی ادامه پیدا کرد. در سال 1398، حدود 100 درصد جمعیت استان تحت پوشش دو بستۀ دیجیتال قرار گرفتند. البته بسته‌های سوم و چهارمی هم وجود دارند که بالغ ‌بر 85 درصد از جمعیت استان تحت پوشش بستۀ سوم هستند. هم‌اکنون در شهر اصفهان و شهرستان‌های خمینی‌شهر، نجف‌آباد، فلاورجان، لنجان، شاهین‌شهر، شهر کاشان و آران و بیدگل و نطنز، چهار بستۀ دیجیتال شامل 32 شبکۀ تلویزیونی و 22 شبکۀ رادیویی و 14 شبکۀ تلویزیونی رادیونما پخش می‌شوند. (حسینی، 1403)

بستۀ پنجم شامل یک شبکه با فرمت 4k است که برای شهر اصفهان و حومۀ آن به طور رسمی هم‌زمان با جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲ قطر راه‌اندازی شد. (باقری، 1403)

توسعۀ رادیو اف.‌ام. برای دست‌کم 6 برنامۀ رادیویی در تمام شهرهای استان انجام شده است و در شهر اصفهان و شهرهای هم‌جوار، 16 شبکۀ رادیویی به‌ صورت اف.ام. قابل دریافت هستند. (حسینی، 1403)

در سال 1392، برای تکمیل پوشش اصفهان و حومه و همچنین به ‌عنوان رزرو ایستگاه‌های پرقدرت مارشینان و کوه‌ پنجه، ایستگاه کوه صفه مورد بهره‌برداری قرار گرفت که در آن، فرستنده‌های دیجیتال و فرستنده‌های اف.ام. جمعیتی راه‌اندازی شدند. (حسینی، 1403)

همچنین، در سال 1397، به ‌صورت آزمایشی بستۀ HEVC روی فرستندۀ کانال 25 در شهر اصفهان پخش شد. این بسته شامل شبکه‌های تماشا، ایران‌کالا، آی‌فیلم، بازار و سپهر می‌شد.

گفتنی است، بستۀ اول دیجیتال شامل شبکه‌های اول، دوم، سوم، چهارم، خبر، آموزش، قرآن، نسیم و مستند، امید و کودک است. بستۀ دوم شامل شبکه‌های سلامت، نمایش، تماشا، خبر 2، ورزش، آی‌فیلم ، افق، استانی (اینجا اصفهان) و رادیوی استانی و شبکه‌های رادیویی است. بستۀ سوم شامل شبکه‌های HD اول، دوم، سوم، ورزش، آی‌فیلم، خبر، نسیم و کودک و چهار رادیونماست. بستۀ چهارم شامل شبکه‌های HD مستند، افق، امید، تماشا، نمایش، قرآن، استانی و شبکه‌های SD  الکوثر و پرس و پانزده رادیونماست.

سیستم پخش رادیویی دیجیتال (DAB)

سیستم رادیویی DAB[1] طبق مدولاسیون DQPSK است که قابلیت پخش تا 18 شبکۀ رادیویی را دارد. برای اولین بار، در سال 1397، پخش آزمایشی رادیودیجیتال DAB (که در آن، با استفاده از یک فرکانس، می‌توان چند رادیو داشت) راه‌اندازی شد. بعضی از اتومبیل‌های خارجی مانند پژو 206،  گیرنده‌های DAB را دارند و قرار بود با مساعدت وزارت صنایع، گیرنده‌های آن در اختیار مخاطبان قرار بگیرد؛ ولی این‌چنین نشد و فرستنده‌ای که برای شهر اصفهان و شهرهای مجاور راه‌اندازی شده بود، خاموش شد. (حسینی، 1403) با توجه به نبود تجهیزات مورد نیاز و عدم تأمین آنها در قسمت فرستنده و گیرنده، این پروژه ادامه پیدا نکرد. (منوچهریان، 1404)

ایستگاه فرستندۀ صالح پیغمبر گلپایگان

آقای رضوانی، فرماندار وقت گلپایگان در سال 1378، پیشنهاد احداث ایستگاه روی کوه صالح پیامبر را داد. از معدن طلا موته مواد منفجره تهیه شد و محوطه و جاده احداث شد. از سمت گلشهر برق ابتدا روی زمین و بعد بر اثر سرقت‌های کابل، ادارۀ برق مبلغ هشتاد میلیون دریافت و ترانس برق را نصب کرد. ارت آن انجام شد و فرستنده‌های تامسون نصب شدند. (صبوحی، 1403)

نتیجه‌

صداوسیمای مرکز اصفهان از زمان پهلوی اول تا عصر حاضر دوره‌هایی متناوب را از نظر گسترش شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی پشت سر گذرانده است. در ابتدای امر، با کمک رله‌های ماکروویو، مخابرات و شرکت نفت وظیفۀ بازپخش برنامه‌های رادیویی را به عهده داشتند که در پایان دهۀ چهل، توسعۀ شبکه‌های اول و دوم تلویزیونی نیز به آن اضافه شد. پس از آن، این دو مرکز درصدد برطرف‌کردن محرومیت‌های شهرها و روستاهای دورافتادۀ استان در راستای دریافت سیگنال‌های رادیو و تلویزیون برآمدند و ایستگاه‌های رادیویی و تلویزیون متعددی افتتاح شدند و تا انقلاب اسلامی، بیشتر استان زیر پوشش امواج رادیو و تلویزیون قرار گرفت.

با تحول دیجیتالی تلویزیون، صداوسیمای اصفهان جزو اولین مراکز کشور بود که در این عرصه قدم برداشت و تا حد بسیار زیادی از استان را  تا اواخر دهۀ 90 دارای پوشش دیجیتال تلویزیون در حد HD کرد.

[1] Digital Audio Broadcasting